Nếu bạn từng nghĩ rằng loài rắn sẽ hết nguy hiểm ngay khi bị chặt đứt đầu, thì sự thật khoa học lại hoàn toàn khác. Trên mạng xã hội lan truyền nhiều video cho thấy phần đầu của rắn độc vẫn có thể cắn và tiêm nọc độc sau khi đã bị cắt lìa khỏi cơ thể — thậm chí gây tử vong cho người chạm vào chúng. Vậy chuyện này xảy ra vì lý do gì? Hãy cùng giải mã bí ẩn rắn độc bị đứt đầu vẫn cắn được dưới góc nhìn sinh học.
Phản Xạ Tự Nhiên Ở Rắn Là Gì?
Rắn, như nhiều loài bò sát khác, vẫn giữ lại phản xạ co cơ và thần kinh trong một thời gian ngay cả sau khi chết. Đặc biệt:
- Các đường dẫn phản xạ (reflex arc) của rắn không hoàn toàn phụ thuộc vào bộ não. Những dây thần kinh trong phần đầu có thể phản ứng khi có kích thích chạm vào, khiến cơ hàm co lại và tạo ra cú cắn. (The Environmental Literacy Council)
- Ở rắn độc, tuyến nọc độc nằm ngay trong đầu và vẫn chứa nọc sau khi bị đứt khỏi cơ thể. Khi hàm cắn co lại, cơ bơm nọc vẫn hoạt động như bình thường, có thể tiêm nọc vào nạn nhân.
Điều này giải thích tại sao ngay cả khi phần đầu đã rời khỏi cơ thể, cú cắn của rắn vẫn có thể cực kỳ nguy hiểm, thậm chí gây tử vong nếu không xử lý nhanh và đúng cách. (The Environmental Literacy Council)
Tại Sao Phản Xạ Cắn Vẫn Diễn Ra Sau Khi Bị Chặt Đứt Đầu?
1. Hệ Thần Kinh Và Phản Xạ Cơ Bản
Phản xạ cắn của rắn là một hành động vô ý hoàn toàn dựa trên hệ thần kinh phản xạ, không cần não bộ điều khiển. Khi receptor (thụ thể cảm biến) bị kích thích, tín hiệu được truyền trực tiếp tới cơ bằng đường vòng thần kinh ngắn — vì vậy phần đầu có thể “phản công” dù không còn sống. (The Environmental Literacy Council)
2. Nọc Độc Vẫn Hoạt Động
Nọc rắn được sản xuất và chứa trong tuyến nọc ở phần đầu. Sau khi bị chém đứt, các tuyến này vẫn chứa lượng nọc còn lại và có thể phun ra khi cơ hàm co lại. Điều này có nghĩa là cú cắn của đầu rắn độc cụt có thể truyền độc tố vào cơ thể nạn nhân ngay lập tức. (VOH)
3. Chất Điện Tế Bào Và Hoạt Động Cơ Sau Khi Chết
Ngay cả sau khi chết, các tế bào cơ và thần kinh vẫn giữ được một phần năng lượng và điện tích. Điều này cho phép các phản xạ co cơ vẫn tiếp diễn trong một khoảng thời gian sau khi tử vong, đặc biệt là trong môi trường lạnh hoặc trong thời gian ngắn từ lúc bị chặt đầu. (Biology Insights)
Các Trường Hợp Thực Tế
Có nhiều trường hợp được ghi nhận trên thế giới về người bị cắn bởi phần đầu rắn đã chết:
- Một đầu bếp Trung Quốc bị chết sau khi bị đầu rắn hổ mang Đông Dương cắn dù con rắn đã bị chặt đầu 20 phút trước đó.
- Một người dân Texas (Mỹ) đã bị đầu rắn đuôi chuông cụt đầu cắn khi đang vứt xác rắn và được cứu sống sau điều trị y tế.
Những trường hợp này nhắc nhở rằng nhìn bằng mắt thường không có nghĩa là đã hết nguy hiểm, đặc biệt với loài rắn độc.
Làm Thế Nào Để Giảm Nguy Cơ?
Để phòng tránh tai nạn từ rắn độc (live or dead) người dân nên lưu ý:
✔ Tuyệt đối không dùng tay không chạm vào phần đầu của rắn, dù nó đã chết. (The Environmental Literacy Council)
✔ Sử dụng công cụ dài như xẻng, gậy nếu cần di chuyển xác rắn. (The Environmental Literacy Council)
✔ Gọi đơn vị kiểm soát động vật hoang dã nếu gặp rắn trong khu dân cư. (The Environmental Literacy Council)
Những biện pháp đơn giản này có thể giúp tránh được những tai nạn cực kỳ nguy hiểm và có thể tử vong. (The Environmental Literacy Council)
Đừng Bao Giờ Chủ Quan Với Rắn Độc
Hiện tượng rắn độc bị đứt đầu nhưng vẫn có thể cắn người hoàn toàn có cơ sở về mặt sinh học và phản xạ thần kinh — không phải là “trò mê tín hay truyền thuyết”. Những cú đứt đầu vẫn đủ nguy hiểm để gây thương tích nặng hoặc tử vong do:
🔹 Phản xạ co cơ không cần não bộ. (The Environmental Literacy Council)
🔹 Tuyến nọc độc vẫn hoạt động. (VOH)
🔹 Độc tố được tiêm qua răng nanh dù đầu đã rời cơ thể. (The Environmental Literacy Council)
👉 Vì vậy, hãy luôn cẩn trọng và xử lý đúng cách khi gặp rắn, kể cả khi bạn nghĩ chúng đã chết. (The Environmental Literacy Council)