Bạn có biết rằng trong lịch sử nhân loại từng xảy ra một sự kiện diệt chủng động vật lớn nhất do virus gây ra? Đó không phải là bệnh dịch ở người, mà là chiến dịch kiểm soát quần thể thỏ ở Australia bằng một loại virus có tên Myxoma – thứ đã giết chết hàng trăm triệu con thỏ trong thời gian rất ngắn. Câu chuyện này không chỉ gây sốc bởi quy mô mà còn bởi cách virus và vật chủ cùng tiến hóa – rồi thay đổi chiến lược theo thời gian.
Nguồn Gốc Của Cuộc Truy Diệt Thỏ ở Australia
Vào cuối thế kỷ XIX, Thomas Austin, một nông dân người Anh tại Australia, đã thả khoảng 24 con thỏ châu Âu trên đất nước này để săn bắn. Điều không ngờ là môi trường Australia thiếu thiên địch đã giúp đôi thỏ sinh sôi mạnh mẽ, trở thành loài xâm lấn phá hoại mùa màng và hệ sinh thái bản địa. (Soha.vn)
Thỏ sinh sản nhanh đến mức hàng triệu con xuất hiện chỉ trong vài thập kỷ, đe dọa nghiêm trọng tới nông nghiệp và sinh thái Australia. Nhằm kiểm soát quần thể này, các nhà khoa học đã tìm đến virus Myxoma – vốn gây bệnh đậu mùa thỏ ở Nam Mỹ – và đưa nó vào Australia.
Myxoma – Loại Virus Giết Nhiều Động Vật Nhất Lịch Sử
Khi virus Myxoma được phun ra khắp các hang ổ thỏ, kết quả thực sự ngoạn mục:
🧬 Trong vòng chỉ 6 tháng, khoảng 100 triệu con thỏ đã bị tiêu diệt bởi bệnh do virus gây ra — tỷ lệ tử vong lên tới 99,8%. (Soha.vn)
Theo các nhà sinh vật học, đây là cuộc tàn sát động vật có xương sống lớn nhất do dịch bệnh gây ra mà khoa học từng biết đến. (Soha.vn)
Tiến Hóa Không Theo Lối Mòn – Virus Và Thỏ Đối Mặt
Ban đầu, người ta kỳ vọng virus Myxoma sẽ tiêu diệt hoàn toàn thỏ tại Australia. Nhưng tiến hóa không diễn ra như mong đợi: (Soha.vn)
1. Thỏ Tăng Sức Kháng Bệnh
Sau vài năm chịu ảnh hưởng nặng nề, những con thỏ sống sót bắt đầu truyền gene kháng bệnh cho thế hệ sau. Nhờ đó, quy luật chọn lọc tự nhiên đã hình thành một quần thể thỏ có sức đề kháng tốt hơn với virus Myxoma. (Soha.vn)
2. Virus Giảm Độc Lực Ban Đầu
Trong giai đoạn kế tiếp, các chủng virus Myxoma ban đầu giảm độc lực, khiến tỷ lệ tử vong ở thỏ giảm mạnh xuống còn khoảng 60%. Điều này dường như phù hợp với quan niệm tiến hóa virus “sẽ nhẹ độc hơn để dễ lan truyền”. (GenK)
3. Virus “Quay Chiến Lược” Và Tăng Độc Lực Lại
Tuy nhiên, nghiên cứu về virus Myxoma trong những thập kỷ tiếp theo đã làm đảo lộn hiểu biết truyền thống:
🔬 Các dòng Myxoma mới sau năm 1990 không chỉ tái tăng độc lực, mà còn thay đổi cách gây bệnh bằng cách tấn công hệ miễn dịch của thỏ, khiến cơ thể vật chủ suy yếu từ bên trong thay vì chỉ gây tử vong trực tiếp. (GenK)
Điều này chứng minh rằng virus không luôn tiến hóa theo một ‘lối mòn cố định’, giảm độc để tồn tại lâu hơn – mà đôi khi chúng có thể thay đổi chiến lược tiến hóa theo áp lực môi trường và phản ứng của vật chủ. (GenK)
Bài Học Từ Virus Myxoma – Cùng Nhìn Qua COVID-19
Câu chuyện về virus Myxoma không chỉ là lịch sử tự nhiên thú vị. Nó còn dạy chúng ta bài học quan trọng về cách virus tiến hóa trong mối quan hệ với vật chủ:
💡 Trong đại dịch COVID-19, có quan niệm cho rằng virus sẽ tự động trở nên nhẹ độc hơn theo thời gian. Nhưng biến thể SARS-CoV-2 như Delta từng gia tăng độc lực so với bản gốc, và Omicron xuất hiện với độc lực thấp hơn nhưng lây lan nhanh hơn. Điều đó cho thấy tiến hóa virus là quá trình phức tạp, không thể dự đoán đơn giản theo “lối mòn giảm độc lực”. (KhoaHoc)
Virus, Thỏ Và Cuộc Chạy Đua Tiến Hóa
Cuộc truy diệt thỏ ở Australia với virus Myxoma là một chương vô cùng đặc biệt trong lịch sử dịch bệnh và tiến hóa sinh học:
✔ Hàng trăm triệu thỏ đã chết chỉ trong vài tháng. (Soha.vn)
✔ Virus và vật chủ cùng bước vào cuộc “chạy đua vũ trang” tiến hóa. (GenK)
✔ Câu chuyện phá vỡ khái niệm rằng virus sẽ luôn tiến hóa nhẹ độc hơn theo thời gian. (GenK)
👉 Nếu bạn thích những góc nhìn khoa học sâu về virus, tiến hóa và dịch bệnh, đây là một trong những ví dụ ấn tượng nhất mà bạn không thể bỏ qua.